Juba, Koonfurta Suudaan – Laba nabad-ilaaliye oo Itoobiyaan ah ayaa lagu dilay weerar gaadmo ah oo Isniintii ka dhacay Koonfurta Suudaan, sida ay sheegtay Qaramada Midoobay, iyadoo cambaareysay weerarkii ugu dambeeyay ee lagu bartilmaameedsaday shaqaalaha caalamiga ah ee ka howlgala dalka.
Weerarka ayaa ka dhacay gobolka Jonglei ee bariga Koonfurta Suudaan, xilli ciidamada nabad-ilaalinta Qaramada Midoobay ay roondo ku sii jeedeen magaalada Pajut. Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Koonfurta Suudaan (UNMISS) ayaa sheegay in weerarka ay qaadeen “shakhsiyaad hubaysan oo aan la aqoonsan”, iyadoo tilmaantay in falkaasi uu noqon karo dembi dagaal.
“Laba nabad-ilaaliye ayaa lagu dilay weerarka, halka toddobo kale ay ku dhaawacmeen,” ayay UNMISS sheegtay. Dadka dhaawacmay waxaa ku jira saddex nabad-ilaaliye, laba shaqaale oo ka tirsan Adeegga Booliska Qaranka Koonfurta Suudaan iyo laba shaqaale rayid ah. Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in ciidamo Jawaab-celin Degdeg ah loo diray goobta uu weerarku ka dhacay.
Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, ayaa si xooggan u cambaareeyay weerarka, isagoo tacsi u diray qoysaska iyo ehelada dadkii ku dhintay. Madaxa UNMISS, Anita Kiki Gbeho, ayaa sidoo kale cambaareysay weerarka. “Rabshadaha noocan ah ee dilaaga ah ee lala beegsanayo shaqaalaha UNMISS ee u adeegaya taageerada nabadda Koonfurta Suudaan waa wax aan la aqbali karin,” ayay tiri Gbeho.
Waxay tacsi u dirtay qoysaska iyo ehelada nabad-ilaaliyeyaashii ku dhintay weerarka, iyadoo sidoo kale u rajeysay caafimaad degdeg ah kuwa ku dhaawacmay. UNMISS ayaa horraantii bishan sheegtay in 36 shaqaale samafal ah lagu dilay Koonfurta Suudaan sanadkan, taasoo muujineysa sida ay u sii xumaanayso xaaladda amni ee dalka.
Koonfurta Suudaan ayaa xornimadeeda ka qaadatay Suudaan sanadkii 2011, balse wax yar kaddib waxaa dalka ka qarxay dagaal sokeeye oo sababay dhimasho iyo barakac ballaaran. Heshiis awood-qaybsi ah oo la gaaray 2018 ayaa soo afjaray dagaalkii weynaa, balse heshiiska ayaa bilihii dambe wajahaya caqabado waaweyn.
Madaxweynaha Koonfurta Suudaan, Salva Kiir, iyo hoggaamiyaha mucaaradka Riek Machar ayaa mar kale isku khilaafay awoodda siyaasadeed, iyadoo Machar lagu hayo xabsi guri, isla markaana laga qaaday xilkiisii madaxweyne ku-xigeenka. Qaramada Midoobay ayaa ka digtay in xaaladda siyaasadeed iyo amni ee dalka ay saameyn ku yeelan karto doorashooyinka la qorsheeyay in la qabto bisha Diseembar.
Guddiga Qaramada Midoobay u qaabilsan Xuquuqda Aadanaha ee Koonfurta Suudaan ayaa toddobaadkii hore sheegay in doorasho lagu qabto xaaladdan ay abuuri karto khatar ah “khilaaf cusub” iyo dambiyo waaweyn oo ka dhan ah dadka rayidka ah.
Guddigu wuxuu sheegay in dalka uu wajahayo xaalad siyaasadeed, amni, bani’aadantinimo iyo xuquuqul insaan oo sii xumaanaysa. Dhinaca kale, Koonfurta Suudaan waxay wajahaysaa hoos-u-dhac weyn oo ku yimid gargaarka bani’aadantinimo.
Qaramada Midoobay ayaa ka digtay in gargaarka cuntada ee loo fidiyo qaxootiga iyo dadka gudaha ku barakacay uu istaagi karo toddobaadyo gudahood, sababo la xiriira dhaqaale-yaraan ba’an. Weerarka lagu dilay labada nabad-ilaaliye ee Itoobiyaanka ah ayaa kusoo beegmaya xilli Koonfurta Suudaan ay wajahaysaa isku-dar khilaaf siyaasadeed, amni-darro iyo xaalad bani’aadantinimo oo sii xumaanaysa.
