Muqdisho, Soomaaliya – Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa soo gabagabeeyay barnaamijkii taageerada caddaaladda iyo xabsiyada, taasoo qeyb ka ah qorshaha lagu xoojinayo lahaanshaha qaranka iyo in mas’uuliyadaha dhismaha hay’adaha si tartiib ah loogu wareejiyo dowladda Soomaaliya.
Tallaabadan ayaa ku timid qaab-dhismeedka uu dejiyay Qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu yahay 2753, iyadoo mas’uuliyadaha horey loogu fulin jiray taageerada caddaaladda iyo asluubta loo wareejinayo hay’adaha garsoorka iyo asluubta ee Soomaaliya.
Dhammaystirka barnaamijkan ayaa ka tarjumaya isbeddel istaraatiiji ah oo lagu xoojinayo lahaanshaha qaranka, iyadoo hay’adaha dowladda federaalka ay si weyn ula wareegayaan maamulka garsoorka, maaraynta xarumaha xabsiyada iyo dib-u-habaynta shuruucda.
In ka badan toban sano, kooxo farsamo oo caalami ah ayaa taageerayay dib-u-dhiska nidaamka caddaaladda Soomaaliya, kaas oo si weyn u burburay sababo la xiriira tobannaan sano oo colaado sokeeye ah. Qaramada Midoobay, iyadoo la shaqeyneysa hay’ado ay ka mid yihiin Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyo Xafiiska Qaramada Midoobay ee Daroogada iyo Dembiyada (UNODC), ayaa bixisay tababbarro, dhisidda awoodda hay’adaha, tababarka garsoorka iyo talooyin ku saabsan dib-u-habaynta nidaamka sharciga.
Waxyaabihii muhiimka ahaa ee laga gaaray iskaashigaas waxaa ka mid ahaa xoojinta isku-duwidda dhinaca caddaaladda ee u dhexeysa dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, soo bandhigidda heerarka caalamiga ah ee maaraynta xabsiyada, oo ay ku jiraan Xeerarka Nelson Mandela, iyo qiimeynta kaabayaasha xabsiyada si wax looga qabto ciriiriga iyo xaaladaha nadaafadeed ee xarumaha. Soo gabagabeynta taageerada hawlgalka ayaa bilaabeysa marxalad cusub oo kala-guur ah, iyadoo barnaamijyada muddada-dheer ay sii wadi doonaan hay’adaha Qaramada Midoobay ee ku shaqada leh iyo wasaaradaha dowladda Soomaaliya.
Sida qorshaha kala-guurka ku cad, mas’uuliyadda ugu weyn ee maamulka xabsiyada, dhaqan-celinta maxaabiista iyo adeegyada gargaarka sharci waxay si weyn ugu wareegayaan Wasaaradda Caddaaladda iyo hay’adaha asluubta ee dowladda Soomaaliya. Inkasta oo taageeradii tooska ahayd ee hawlgalka Qaramada Midoobay ay soo gabagabowday, haddana iskaashiga iyo mashaariicda horumarinta hay’adaha ayaa la filayaa inay sii socdaan, iyadoo la bixinayo taageero farsamo iyo dhaqaale oo loogu talagalay xoojinta hay’adaha caddaaladda iyo asluubta.
Dadka u dooda xuquuqda aadanaha iyo khubarada sharciga ayaa u arka kala-guurkan inuu yahay tallaabo muhiim ah oo dhinaca dhismaha hay’adaha qaranka ah, balse sidoo kale ay tahay imtixaan weyn oo horyaalla dowladda Soomaaliya. Inkasta oo horumar laga sameeyay nidaaminta habraacyada garsoorka iyo dejinta hababka kale ee xalinta khilaafaadka, haddana waxaa weli jira caqabado la xiriira qaybinta kheyraadka, casriyeynta xarumaha xabsiyada iyo helitaanka adeegyada caddaaladda, gaar ahaan bulshada nugul.
Sidaas darteed, sii wadidda horumarka nidaamka caddaaladda Soomaaliya waxay si weyn ugu xirnaan doontaa maalgelin dowladeed oo joogto ah, kormeer garsoor oo hufan iyo ilaalinta heerarka aasaasiga ah ee xuquuqda aadanaha.
