Washington – Kaaliyihii hore ee Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka u qaabilsanaa Arrimaha Afrika, Tibor Nagy, ayaa si kulul u dhaliilay aragtida ay Masar iyo Eritrea ka qabaan amniga Badda Cas, isagoo sheegay in aysan sax ahayn doodda ah in dalalka xeebaha leh oo keliya ay xaq u leeyihiin inay go’aamiyaan arrimaha amniga marin-biyoodkaas muhiimka ah.
Qoraal uu ku baahiyay baraha bulshada, Nagy ayaa sheegay in haddii mabda’a ay ku doodayaan Masar iyo Eritrea la qaato, ay sidoo kale macquul noqon lahayd in dalalka uu maro Webiga Nile ay iyagu keliya go’aamiyaan sida biyihiisa loo isticmaalo.
“Dooddaasi ma laha isku xirnaan marka loo eego sida loo maareeyo kheyraadka iyo marin-biyoodka caalamiga ah,” ayuu yiri Nagy, oo hore u soo noqday safiirka Mareykanka ee Itoobiya intii u dhaxeysay 1999 iyo 2002.
Hadalka diblomaasiga hore ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii xoogeysanayaan dadaallada diblomaasiyadeed ee Itoobiya ay ku dooneyso marin ay ku gaarto badda, iyadoo Addis Ababa ku doodaysa in helitaanka marin-badeed uu yahay arrin la xiriirta amniga qaranka iyo koboca dhaqaalaheeda. Itoobiya ayaa noqotay dal aan lahayn bad tan iyo markii Eritrea ay ka go’day sanadkii 1993, waxaana dowladda Itoobiya ay muddooyinkii dambe si joogto ah u sheegaysay in ay u baahan tahay marin-badeed waara oo ay ku xaqiijiso danaha ganacsi iyo amni.
Dhanka kale, Masar ayaa ku adkeysaneysa in amniga Badda Cas ay tahay arrin ay hormuud u yihiin dalalka xeebaha leh, iyadoo mowqifkaas ay taageerto Eritrea. Si kastaba ha ahaatee, aragtidan ayaa la kulantay dhaliilo ka imaanaya qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo falanqeeyayaasha caalamiga ah.
Mareykanka ayaa hore u sheegay in Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ay yihiin marinno istiraatiiji ah oo muhiim u ah isu socodka ganacsiga caalamiga ah, gaarsiinta shidaalka, cuntada iyo gargaarka bani’aadannimo, isla markaana amnigooda uu saameyn ku leeyahay dalal badan oo aan xeeb ku lahayn marin-biyoodkaas.
Xiisadda ayaa sii xoogeysatay toddobaadyadii la soo dhaafay, kaddib markii kooxda Xuutiyiinta Yemen ay kordhiyeen weerarrada ay ku qaadayaan maraakiibta ganacsiga ee maraya Badda Cas iyo marin-biyoodka Bab el-Mandeb, taasoo sare u qaaday walaaca laga qabo amniga gobolka iyo saameynta uu ku yeelan karo ganacsiga caalamiga ah.
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, ayaa isna marar badan ku celceliyay in helitaanka marin-badeed uu yahay mudnaan qaran, isagoo sheegay in ku tiirsanaanta dekedaha dalalka deriska ah ay caqabad ku tahay amniga iyo dhaqaalaha Itoobiya. Dooddan ayaa kusoo aadaysa xilli ay sii kordhayaan loollanka diblomaasiyadeed iyo istiraatiijiyadeed ee ku saabsan mustaqbalka amniga Badda Cas, oo ah marin-biyood ay maraan boqolkiiba badan oo ganacsiga iyo shidaalka caalamka.
