ADDIS ABABA – Kadib muddo 11 sano ah oo dhisme iyo muran siyaasadeed socday, dowladda Itoobiya ayaa si rasmi ah maanta u daahfurtay biyo-xireenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD), oo ah mashruuc ballaaran oo awoodda koronto-dhalin ah, oo laga samaynayo webiga Buluugga ah ee Niilka.
Munaasabadda furitaanka rasmiga ah ayaa waxaa ka qeyb galay madax kala duwan oo Afrikaan ah, oo ay kamid yihiin Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, Madaxweynaha Kenya William Ruto iyo Madaxweynaha Djibouti Ismaaciil Cumar Geelle. Ka-qeybgalka Madaxweyne Xasan ayaa si gaar ah indhaha u soo jiitay, maadaama uu xulufo dhow la yahay Madaxweynaha Masar, Abdel Fattah el-Sissi, oo si weyn uga soo horjeeda mashruucan.
Faa’iidooyinka Itoobiya
GERD, oo ah biyo-xireenkii ugu weynaa Afrika, ayaa la filayaa inuu soo saaro in ka badan **6,000 megawatt** oo koronto ah, taasoo kor u qaadaysa awoodda koronto ee Itoobiya una suurta galinaysa inay koronto dhoofiso dalal deris ah. Sidoo kale, mashruucan ayaa horseedaya horumar dhaqaale, shaqo-abuur iyo tamar jaban oo dalka gudihiisa ah.
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa sheegay in GERD uu astaan u yahay horumar iyo isku-tashi Afrikaanimo, isagoo carrabka ku adkeeyay in mashruucu uusan ahayn mid siyaasadaysan balse uu yahay dan guud oo deegaanka iyo dhaqaalaha ah.
Xiisadda Itoobiya iyo Masar
Inkasta oo Itoobiya ay u aragto GERD mid horumarineed, haddana waddamada hoose ee webiga Niilka, gaar ahaan Masar iyo Suudaan, ayaa cabsi weyn ka qaba in mashruucani uu yareyn doono biyaha soo gaara. Masar, oo ku tiirsan biyaha Niilka ku dhowaad 97%, ayaa marar badan ku celisay in mashruucu uu halis gelin karo nolosha malaayiin Masriyiin ah.
Wadahadallo sanado badan socday oo dhexmaray Itoobiya, Masar iyo Suudaan ayaa inta badan ku dhammaaday is-marinwaa, iyadoo Masar ay mararka qaar ku hanjabtay inay qaadi doonto “tallaabo kasta oo lagama maarmaan ah” si ay u difaacdo danaha biyaha.
Ka-qeybgalka Madaxweyne Xasan Sheekh
Ka qeybgalka Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ee furitaanka GERD ayaa loo arkay tallaabo diblomaasiyadeed oo culus, maadaama Soomaaliya ay xiriir dhow la leedahay Masar. Si kastaba, dowladda Soomaaliya weli si rasmi ah ugama hadlin mowqifkeeda rasmiga ah ee ku aaddan mashruuca.
Tallaabadan ayaa sidoo kale lagu fasiray inay qeyb ka tahay dadaallada Madaxweyne Xasan Sheekh uu ku xoojinayo xiriirka Soomaaliya la leedahay dalalka Geeska Afrika, gaar ahaan Itoobiya, inkastoo ay jiraan khilaafaad u dhexeeya labada dal oo la xiriira muranka xuduudda iyo arrinta Itoobiya ay ka waddo Soomaaliya gudaha u galay.
Ugu dambeyntii, Biyo-xireenka GERD ayaa ah mid iftiiminaya fursado dhaqaale iyo tamareed oo ballaaran, balse sidoo kale ka mid ah kuwa ugu muranka badan Afrika. Waxa uu tusaale u yahay sida horumarka laga gaari karo marka ay dowladuhu ka shaqeeyaan danahooda, balse sidoo kale muujinaya halista ka dhalan karta marka la’isku fahmi waayo arrimaha biyaha iyo deegaankaba.
