Paris – Isku dhacyo u dhexeeya booliiska iyo dibadbaxayaasha, dab-qabadsiin iyo boob baahsan ayaa Sabtidii ka dhacay magaalooyin badan oo Faransiiska ah, iyadoo dibadbaxyada looga soo horjeedo kororka qiimaha nolosha ay isu beddeleen rabshado xooggan.
Rabshadahan ayaa daba socda toddobaadyo ay socdeen dibadbaxyo arday, waxayna sii kordhiyeen hubanti la’aanta siyaasadeed ee dalka, xilli Faransiisku isu diyaarinayo doorashada madaxtinimada ee la qorsheeyay inay dhacdo lix bilood gudahood, taas oo lagu dooran doono beddelka Madaxweyne Emmanuel Macron.
Duqa magaalada Paris, Emmanuel Gregoire, ayaa sheegay in waddooyin badan oo caasimadda ah ay burbureen, kaddib markii kooxo dhallinyaro ah oo wejiyada qarsaday ay dab qabadsiiyeen baabuur la dhigay waddooyinka, isla markaana ay dhaceen dukaamo badan. Ra’iisul Wasaaraha Faransiiska, Sebastien Lecornu, oo horay u cambaareeyay rabshadaha, ayaa Sabtidii dambe sheegay in 1,200 oo qof la xiray, halka 150 sarkaal oo booliis ah ay dhaawacmeen.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha Faransiiska ayaa sheegtay in dibadbaxyada ka dhacay Paris iyo magaalooyin kale ay ka soo qeybgaleen qiyaastii 550,000 oo qof. Si kastaba, ururka shaqaalaha ee CGT, oo ka mid ahaa dhinacyada ka qeybgalay dibadbaxyada, ayaa sheegay in tirada dadka isu soo baxay ay gaareysay 800,000.
Booliiska ayaa adeegsaday gaaska dadka ilmada ka keena iyo biyaha xoogga lagu tuuro si ay u kala eryaan dibadbaxayaasha, kuwaas oo iyaguna tuurayay walxo iyo waxyaabo kale oo halis ah. Magaalada Saint-Etienne ee koonfurta dalka, ayaa wiil 17 jir ah gacanta midig kaga dhaawacmay bam-gacmeed booliisku u adeegsadaan kala eryidda dadka.
Intii ay socdeen dibadbaxyada iyo kaddib, kooxo dhallinyaro ah ayaa ku wareegayay waddooyinka magaalooyinka, iyagoo marar badan isku dhacay booliiska. Kooxahan ayaa sidoo kale dab qabadsiiya dukaamada xiran, jebiya daaqadaha, kadibna gudaha u gala si ay alaab uga qaataan.
Dukaamo kala duwan, oo ay ku jiraan suuqyada waaweyn, farmashiyeyaasha, dukaamada dharka, kuwa raaxada, kuwa indhaha, kuwa lagu iibiyo waxyaabaha la isku qurxiyo iyo qalabka elektaroonigga, ayaa la dhacay magaalooyinka Paris, Marseille, Nice, Nantes, Bordeaux, Limoges, Lille, Toulouse iyo Strasbourg.
Wariyeyaasha wakaaladda wararka ee AFP ee Paris ayaa sheegay inay arkeen kooxo dhallinyaro ah oo si abaabulan u weeraraya dukaamada. Kooxahan ayaa qaarkood xirnaa maaskaro iyo galoofisyo, waxayna marka hore jarayeen ama daminayeen kaamirooyinka amniga ka hor inta aysan jebin daaqadaha si ay gudaha ugu galaan.
Boobka iyo burburka ayaa sidoo kale gaaray xarumaha maamulka magaalooyinka. Magaalada Limoges, dhisme taariikhi ah oo jiray in ka badan 140 sano ayaa qayb weyn oo ka mid ah ku burburtay dab ay qabadsiyeen dibadbaxayaal wejiyada qarsaday oo xoog ku galay dhismaha, sida uu sheegay mas’uulka ugu sarreeya gobolka.
Laba dhisme oo kale oo ku yaalla magaalooyinka Marseille iyo Lille ayaa la jabsaday, waxaana halkaas ka dhacay burbur hantiyeed. Sidoo kale, xarun booliis oo ku taalla Bordeaux ayaa la burburiyay, halka magaalada Lyon dibadbaxayaashu dab qabadsiiyeen xafiis loogu talagalay adeegyada dalxiisayaasha.
Madaxweyne Macron ayaa barta X ku sheegay in dadka lagu helo inay burburiyeen hanti, weerareen xafiisyada maamulka ama ganacsiyada, ama ka qeybqaateen boobka, oo ay ku jiraan xarumaha maamulka degmooyinka, la horgeyn doono maxkamadaha, isla markaana la ciqaabi doono. Siyaasiyiinta mucaaradka ee doonaya inay Macron kala wareegaan xilka madaxtinimada ayaa iyaguna ka hadlay rabshadaha, iyagoo si kala duwan uga falceliyay dibadbaxyada iyo sababaha keenay.
Marine Le Pen, oo ka tirsan garabka midigta fog, ayaa cambaareysay dadka ay ku tilmaantay inay rabshadaha wadaan. Waxay sidoo kale ku eedeysay xisbiga uu hoggaamiyo siyaasiga garabka bidixda fog, Jean-Luc Melenchon, inuu sharciyeynayo rabshadaha. Le Pen ayaa barta X ku sheegtay in haddii ay xilka madaxtinimada qabato ay dadka Faransiiska ka ilaalin doonto waxa ay ku tilmaantay rabshadaha ka imanaya garabka bidixda fog.
Dhankiisa, Melenchon, oo si weyn u taageeray dibadbaxyada iyo mudaharaadyadii ardayda ee ka horreeyay, ayaa dadka dibadbaxayaashu ugu baaqay inay ka fogaadaan boobka, isagoo sheegay in falalkaasi ay ka hor imaanayaan hababka iyo mabaadi’da dhaqdhaqaaqiisa.
Dhaqdhaqaaqa “Jaakadaha Jaallaha ah” (Yellow Vests), oo siddeed sano ka hor waddooyinka isugu soo baxay iyagoo ka soo horjeeday qorshe ay dowladdu ku kordhinaysay canshuurta shidaalka, ayaa isaguna ku baaqay dibadbaxyada ay ka qeybqaateen dhallinyarada iyo taageerayaasha dhaqdhaqaaqa.
Kororka qiimaha nolosha ayaa ka mid ahaa cabashooyinka ugu waaweyn ee dibadbaxayaasha, iyadoo dagaalka ka socda Bariga Dhexe uu qeyb ka yahay arrimaha saameeyay sicir-bararka Yurub iyo meelo kale oo caalamka ah.
Hase yeeshee, dibadbaxyadu kuma koobnayn arrimaha dhaqaalaha oo keliya, waxaana dadka qaar ay muujiyeen caro ay ka qabaan siyaasiyiinta, sinnaan la’aanta hantida iyo doorashada madaxtinimada ee soo socota.
Magaalada Paris, tobannaan kun oo qof ayaa isugu soo baxay qaybaha bari iyo waqooyi ee caasimadda, iyagoo ka qeybgalay dibadbax ballaaran. Qaar ka mid ah dadka isu soo baxay ayaa ku dhawaaqayay halkudhigyo ka dhan ah booliiska iyo Madaxweyne Macron, iyagoo dalbanayay inuu xilka ka dego.
Kamil Alahyan, oo ah arday dugsi sare dhigta oo 18 jir ah, ayaa sheegay inuu dibadbaxa uga qeybgalay sababo kala duwan, oo ay ka mid yihiin doorashada madaxtinimada ee 2027-ka, siyaasiyiinta uu ku eedeeyay inay been sheegaan iyo dadka aadka u taajiriinta ah oo uu sheegay inay hanti badan urursadeen tobankii sano ee la soo dhaafay.
Qaar ka mid ah dibadbaxayaasha ayaa xaaladda dalka barbar dhigay Kacaankii Faransiiska ee 1789-kii. Magaalada Marseille, dad ayaa ku dhawaaqayay “Waa kacaan, waxaan qabsanaynaa Bastille-ka,” xilli ay xoog ku galayeen xafiisyada duqa magaalada.
Magaalada La Rochelle ee galbeedka Faransiiska, dibadbaxayaashu waxay socod ku marayeen waddooyinka iyagoo watay boor weyn oo ay ku qornayd “Kacaan ama Geeri.” Dhanka kale, magaalada Montpellier ee koonfurta dalka, ayaa fagaare ku yaalla bartamaha magaalada laga suray calaamad weyn oo buluug ah oo ay ku qornayd “Dadku way guulaysan doonaan.”
Ryad Rani, oo ah madaxa golaha wakiillada ardayda dugsiga sare ee LSU, ayaa wariyeyaasha magaalada Paris u sheegay in dowladdu ay cadaadis kala kulmayso caro dadweyne, isagoo yiri: “Dowladdu way gariiraysaa, waana sax inay gariirto, waayo marka dadka Faransiisku xanaaqaan, marnaba kama tanaasulaan.”
