Muqdisho – Hay’adda Caalamiga ah ee Badaha (IMO) ayaa ku baaqday tallaabo degdeg ah oo lagu soo afjarayo afduubka badmaaxiinta ay haystaan kooxaha burcad-badeedda Soomaalida, iyadoo sheegtay in in ka badan 90 shaqaale maraakiib ah ay hadda ku jiraan gacanta kooxahaasi.
Xoghayaha Guud ee IMO, Arsenio Dominguez, ayaa dalbaday in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo sii daayo dhammaan badmaaxiinta lagu haysto lix markab, isagoo ka digay in dib-u-soo-noqoshada falalka burcad-badeednimadu ay khatar weyn ku tahay amniga maraakiibta iyo isu-socodka ganacsiga ee gobolka.
Baaqa Dominguez ayaa yimid kaddib afduubkii 20-kii Agoosto loo geystay markabka Seamull, kaas oo ay la wareegeen koox hubeysan oo ka koobneyd lix qof, kuwaas oo markabka u weeciyay dhanka Boosaaso.
Sida lagu sheegay warbixintii ugu dambeysay ee Xarunta Macluumaadka Ganacsiga Badaha ee Wadajirka ah (JMIC), waxaa hadda gacanta burcad-badeedda Soomaalida ku jira lix markab oo kala ah Honor 25, Sward, Eureka, Asana, Lutuf iyo Seamull. Maraakiibtan ayaa dhammaantood la afduubtay intii u dhexeysay Abriil iyo Agoosto ee sanadkan, iyadoo Sward loo adeegsaday markab hooyo oo lagu taageerayay afduubka markabka Lutuf.
Dominguez ayaa sheegay in in ka badan 90 badmaax ay hadda ku jiraan xaalad hubanti la’aan iyo khatar joogto ah, iyadoo qaar ka mid ah ay la kulmayaan cunto yari, biyo la’aan, daryeel caafimaad oo aan ku filneyn iyo adeegyo kale oo aasaasi ah.
Wuxuu ugu baaqay kooxaha haysta badmaaxiinta inay si shuruud la’aan ah u sii daayaan, isagoo xusay in shaqaalaha maraakiibtu aysan mudneyn in ay la kulmaan rabshad, cabsi gelin ama in looga faa’iideysto shaqadooda ay ku gudanayaan waajibaadka muhiimka u ah ganacsiga caalamiga ah.
IMO ayaa sidoo kale walaac ka muujisay kororka dhaqdhaqaaqyada burcad-badeednimada ee ka jira xeebaha Soomaaliya iyo Yemen, kuwaas oo kusoo biiraya khataraha kale ee ay wajahaan maraakiibta ganacsiga ee mara Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Bab-el-Mandeb.
Xoghayaha Guud ee IMO ayaa sheegay in xaaladda amni ee badda ee gobolka ay u baahan tahay fiiro gaar ah, iyadoo digniin laga bixiyay in aan la iska indho tiri karin dib-u-soo-noqoshada burcad-badeednimada Soomaaliya, xilli indhaha caalamka ay ku jeedaan colaadaha iyo xiisadaha kale ee gobolka.
Burcad-badeednimada Soomaaliya ayaa heerkeedii ugu sarreeyay gaartay intii u dhexeysay 2008 iyo 2011, xilli boqolaal maraakiib ah la weeraray, kumannaan shaqaale ahna ay wajahaan khataro la xiriira afduub iyo madax-furasho. Sanadkii 2010 oo keliya, ku dhawaad 1,200 oo badmaax ayaa la afduubtay.
Dominguez ayaa sidoo kale ugu baaqay dowladaha calanka iyo dowladaha xeebaha inay hubiyaan in maraakiibtooda iyo shaqaalahoodu si wanaagsan ugu diyaar garoobeen khataraha amni ee ka jira gobolka. Wuxuu ku boorriyay shirkadaha maraakiibta inay hirgeliyaan habraacyada ugu wanaagsan ee amniga badda iyo tilmaamaha IMO ee khuseeya ilaalinta maraakiibta iyo shaqaalaha.
Sida lagu sheegay qiimeynta JMIC, heerka khatarta ee xeebaha Soomaaliya iyo guud ahaan Basinka Soomaaliya ayaa weli lagu qiimeeyay mid dhexdhexaad ah, taasoo muujineysa in weerar uu suurtagal yahay. Gacanka Cadense waxaa lagu qiimeeyay heer khatar sare ah, taasoo ka dhigan in weerar uu dhici karo.
JMIC ayaa sheegtay in kooxaha burcad-badeeddu ay weli muujinayaan awood ay ku fuuli karaan maraakiibta ganacsiga, isla markaana ay awoodaan inay ka leexiyaan marinnadooda iyagoo ku sugan biyaha xeebaha Soomaaliya iyo Gacanka Cadmeed.
Digniinta IMO ayaa kusoo beegmeysa xilli ay soo kordhayaan walaacyada laga qabo amniga maraakiibta ee xeebaha Soomaaliya, iyadoo hay’adaha caalamiga ah ay ku baaqayaan in si wadajir ah looga hortago in burcad-badeednimadu mar kale isu beddesho khatar weyn oo caalami ah.
